1783 Asama Patlaması: Tenmei Kıtlığına Giden Felaket

1783 yazında orta Japonya’daki Asama yanardağı aylarca süren bir etkinlik sonunda büyük bir patlama yaptı. Aynı yıllarda ülke genelinde ağır bir kıtlık yaşandı.

Bu dosya, patlamanın seyrini, gömülen bir köyü, kıtlığın nedenlerini ve dönemin toplumsal sonuçlarını anlatıyor.

Dağ ve bölge

Asama, Nagano ile Gunma illeri sınırında yer alan etkin bir yanardağdır.

Çevresindeki yaylalar tarım ve at yetiştiriciliği için kullanılıyordu.

Dağ, tarih boyunca birçok kez etkinlik göstermişti ve yerel kayıtlarda bu olaylar tutulmuştu.

1783 etkinliği mayıs ayında başladı ve yaz boyunca yoğunlaştı.

Patlama

Ağustos başında etkinlik en yüksek düzeye ulaştı.

Kül, geniş bir alana yayıldı ve Edo’ya kadar ulaştı.

Kuzey yamaçtan büyük bir malzeme akışı indi. Bu akış, dağın eteğindeki alanları örttü.

Akış, nehir yatağına ulaştığında çamur akıntısına dönüştü ve aşağı havzada geniş zarar verdi.

Nehir boyunca yerleşimler sular altında kaldı ve ulaşım kesildi.

Kanbara köyü

Dağın kuzey eteğindeki Kanbara köyü, inen malzeme altında kaldı.

Köy nüfusunun büyük bölümü hayatını kaybetti.

Hayatta kalanlar, yüksekte bulunan tapınağın taş merdivenlerine ulaşabilenler oldu.

Merdivenin alt bölümü gömülü kaldı ve üst basamaklar yüzeyde kaldı.

Yirminci yüzyılda yapılan kazılarda merdivenin alt bölümü ve dönemin kalıntıları ortaya çıkarıldı.

Alan bugün korunuyor ve açık hava müzesi olarak ziyarete açık.

Kül ve tarım

Kül yağışı, geniş bir alanda tarlaları örttü.

Kül, toprağı geçici olarak verimsizleştirdi ve sulama kanallarını doldurdu.

Nehir yataklarının yükselmesi, sonraki yıllarda taşkın riskini artırdı.

Temizlik ve kanal onarımı, bölge yönetimleri için uzun süren bir yük oldu.

Bazı köylerde tarım birkaç yıl boyunca eski düzeyine dönemedi.

Tenmei kıtlığı

Aynı dönemde ülke genelinde ağır bir kıtlık yaşandı. Kıtlık, dönemin adıyla anılır.

Kıtlık 1782’de başladı ve birkaç yıl sürdü.

En ağır etki kuzeydoğu bölgesinde görüldü. Bölge, soğuk yaz koşullarına karşı zaten kırılgandı.

Pirinç hasadı üst üste birkaç yıl düşük kaldı.

Ölüm sayısına dair tahminler kaynaklara göre büyük fark gösterir. Kesin bir rakam vermek mümkün değildir.

Kuzeydoğuda durum

Kuzeydoğu bölgesinde yaz sıcaklıkları pirinç için sınırda seyreder.

Yamase adı verilen soğuk doğu rüzgârı, bu bölgede olgunlaşmayı engelleyen bilinen bir etkendir.

1780’lerde bu rüzgârın etkisi üst üste birkaç yıl sürdü.

Bölgedeki beyliklerin bir bölümü pirinci vergi ve ticaret için ayırmıştı. Bu, yerel stokları zayıflattı.

Sonuç, en ağır kaybın bu bölgede yaşanması oldu.

Beslenme ve hastalık

Kıtlık döneminde yenilebilir yabani bitkiler ve ağaç kabuğu kullanıldığı kayıtlıdır.

Yetersiz beslenme, bulaşıcı hastalıkların yayılmasını kolaylaştırdı.

Ölümlerin bir bölümü doğrudan açlıktan değil bu hastalıklardan kaynaklandı.

Tapınak kayıtları, defin sayılarını yıl yıl vererek bu artışı gösteriyor.

Bu kayıtlar bugün demografik çalışmaların temel kaynağıdır. Aynı defterler, göç hareketlerini de izlemeye imkân veriyor.

İklim bağlantısı

Aynı yıl İzlanda’daki bir yanardağ uzun süren bir patlama yaşadı ve atmosfere büyük miktarda gaz saldı.

Kuzey yarım kürede o yıllarda olağan dışı hava koşulları kaydedildi.

Asama’nın katkısı ile bu daha büyük olayın etkisi, araştırmalarda ayrı ayrı değerlendirilir.

Soğuk ve güneşsiz yazlar, pirinç olgunlaşmasını doğrudan engeller.

Bu nedenle kıtlık, tek bir yerel olayla açıklanmaz.

Toplumsal sonuçlar

Kıtlık döneminde kırsal alandan kentlere göç arttı.

Pirinç fiyatlarının yükselmesi kentlerde huzursuzluk yarattı ve ayaklanmalar görüldü.

Edo ve Osaka’da depolara ve tüccarlara yönelik olaylar kaydedildi.

Bu olaylar, yönetimin gıda politikasını gözden geçirmesine yol açtı.

Sonraki dönemde bölgesel tahıl depoları kurulması yaygınlaştırıldı.

Benzer bir fiyat krizinin modern dönemdeki karşılığı için 1918 pirinç ayaklanmaları dosyası okunabilir.

Yönetimin karşılığı

Merkezî yönetim ve yerel beylikler yardım dağıtımı örgütledi.

Vergi indirimleri ve borç ertelemeleri uygulandı.

Yardımın ulaşımı, yol ve nehir hasarı nedeniyle güçleşti.

Bazı beylikler kendi stoklarını korumayı tercih etti ve bu, bölgeler arası dengesizlik yarattı.

Deneyim, sonraki dönemde afet ve kıtlık yönetimi kurallarının yazılmasına katkı sağladı.

Kayıtlar

Dönem, ayrıntılı yerel kayıtlarla belgelenmiştir.

Köy defterleri, tapınak kayıtları ve beylik raporları başlıca kaynaklardır.

Bu kayıtlar, kül kalınlığını ve hasat düzeyini yer yer sayısal olarak verir.

Ağaç halkaları ve göl tortuları üzerinde yapılan çalışmalar, yazılı kayıtları destekler.

Bu birleşik yaklaşım, olayın iklim etkisini ölçmeyi mümkün kılar.

Bugünkü izleme

Asama bugün de etkin sınıfındadır ve sürekli izlenir.

Zirve çevresinde giriş yasağı bölgeleri uygulanır ve uyarı düzeyine göre genişletilir.

Yürüyüş güzergâhları, uyarı düzeyi düştüğünde açılır.

Yanardağ izleme sisteminin gelişimi için Unzen Fugendake 1990-1995 dosyası okunabilir.

Dağın çevresindeki milli park alanı için Japonya milli parkları sistemi dosyası genel çerçeveyi anlatır.

Dağın eteğindeki lav alanı, patlamada oluşan yüzeyi bugün de gösteriyor. Alanda işaretli bir yürüyüş yolu bulunuyor ve yol dışına çıkmak yasak.

Ziyaretçi merkezinde patlamanın kayıtları ve bölgenin jeolojisi anlatılıyor.