1972 Okinawa'nın Japonya'ya Dönüşü: Yirmi Yedi Yıllık Yönetimin Sonu

15 Mayıs 1972’de Okinawa, yirmi yedi yıllık Amerikan yönetiminden sonra Japonya’nın idaresine döndü. Bu tarih, adanın modern siyasi geçmişindeki en önemli dönüm noktalarından biridir ve bugünkü tartışmaların çerçevesini hâlâ belirler.

Bu dosya, dönüş sürecinin arka planını, anlaşmanın içeriğini, üs sorununun neden çözülmediğini ve adanın bugünkü gündemini ele alıyor. Konu Japonya içinde tartışmalıdır ve farklı görüşler mevcuttur.

Ryukyu geçmişi

Okinawa, on beşinci yüzyıldan itibaren Ryukyu Krallığı olarak örgütlenmiş bağımsız bir devletti. Çin ile haraç ilişkisi yürütüyor ve geniş bir deniz ticaret ağının merkezinde bulunuyordu.

On yedinci yüzyılda Satsuma hanının işgaliyle fiilî bir çifte tabiiyet düzenine girdi. Krallık varlığını sürdürdü ama bağımsızlığı sınırlandı.

Meiji döneminde krallık kaldırıldı ve bölge il hâline getirildi. Bu süreç, yerel yönetici sınıfın tasfiyesini ve kültürel asimilasyon politikalarını içerdi.

Ryukyu dilleri okullarda yasaklandı ve kullanımı cezalandırıldı. Bu politikanın etkisi, dillerin bugün tehlike altında olmasının başlıca nedenidir.

Bu tarih, adanın anakara ile ilişkisinin neden karmaşık olduğunu anlamak için gereklidir.

1945 ve savaşın ağırlığı

1945 baharında Okinawa’da yaşanan çarpışma, Pasifik savaşının en ağır kara muharebesidir. Sivil kayıplar olağanüstü yüksekti.

Ada nüfusunun büyük bir bölümü hayatını kaybetti. Sivillerin savaş alanında kalması, sığınaklardaki toplu ölümler ve zorla katılım, bu kaybın nedenleri arasındadır.

Savaş sonrası ada, Amerikan askerî yönetimi altına girdi. Arazi, üs inşası için geniş ölçüde kamulaştırıldı.

Bu kamulaştırmalar, tazminat ve rıza konusunda uzun süreli anlaşmazlıklara yol açtı.

Ada, savaşın yükünü hem çatışma sırasında hem sonrasında orantısız biçimde taşıdı.

Yönetim dönemi

1945 ile 1972 arasında ada, Japonya’dan ayrı bir idari yapı altındaydı. Para birimi dolardı, trafik sağdan akıyordu ve anakaraya geçiş için izin gerekiyordu.

Bu dönemde ada halkı, hem Japonya’ya dönüş hem de daha fazla özerklik taleplerini dile getirdi. Dönüş hareketi güçlü bir toplumsal harekete dönüştü.

Vietnam savaşı döneminde ada, önemli bir lojistik merkezdi. Bu, ekonomik faaliyet yaratırken toplumsal gerilimi de artırdı.

Kaza, suç ve çevresel etki konularındaki şikâyetler bu dönemde birikti.

Dönüş talebi, bu birikimin siyasi ifadesiydi.

Dönüş anlaşması

Dönüş, 1971’de imzalanan bir anlaşmayla düzenlendi ve 1972’de yürürlüğe girdi. Ada, Japonya idaresine geçti.

Trafik yönü 1978’de anakaraya uyduruldu ve bu geçiş büyük bir lojistik operasyon gerektirdi.

Anlaşmanın en tartışmalı yanı, askerî üslerin büyük ölçüde yerinde kalmasıydı. Dönüş, üslerin kaldırılması anlamına gelmedi.

Sonradan ortaya çıkan bazı gizli mutabakat iddiaları, uzun süre tartışma konusu oldu ve arşiv çalışmalarına konu edildi.

Bu nedenle 1972, ada halkının bir bölümü için tamamlanmamış bir dönüş olarak anılır.

Üs sorunu

Japonya’daki ABD askerî tesislerinin alan olarak önemli bir bölümü Okinawa’dadır. Adanın ülke yüzölçümündeki payı ise çok küçüktür.

Bu orantısızlık, adadaki en sürekli siyasi konudur. Gürültü, kaza riski, çevresel etki ve suç vakaları düzenli olarak gündeme gelir.

Bir üssün başka bir bölgeye taşınması planı, on yıllardır tartışılmakta ve yerel muhalefetle karşılaşmaktadır. Taşınma bölgesindeki deniz doldurma çalışmaları, mercan ve deniz memelisi habitatı açısından da eleştirilmektedir.

Yerel seçimlerde ve referandumlarda bu konu belirleyici olmuştur.

Merkezî hükûmet ile il yönetimi arasındaki hukuki uyuşmazlıklar sürmektedir.

Ekonomi ve turizm

Dönüşten sonra ada ekonomisine yönelik özel kalkınma programları uygulandı. Altyapı, eğitim ve turizm alanlarında yatırım yapıldı.

Turizm bugün adanın en büyük sektörüdür. Deniz, iklim ve kültürel farklılık başlıca çekim unsurlarıdır.

Turizmin yoğunluğu, su kaynakları, atık yönetimi ve mercan resifleri üzerinde baskı yaratmaktadır.

Ada, Japonya ortalamasının altında gelir düzeyine sahiptir ve bu, kalkınma politikalarının başarısına dair tartışma üretir.

Uzaktan çalışma ve teknoloji sektörü, çeşitlenme için denenen alanlardır.

Kültürel canlanma

Ryukyu kültürü, dönüşten sonra yeniden görünürlük kazandı. Müzik, dans, tekstil ve mutfak alanlarında canlanma yaşandı.

Sanshin adlı üç telli çalgı, ada müziğinin merkezindedir ve genç kuşak arasında da yaygındır.

Bingata boyama ve Ryukyu dokumaları, bölgesel zanaat olarak tanınmakta ve desteklenmektedir.

Ryukyu dilleri için canlandırma çalışmaları yürütülmektedir; ancak konuşucu sayısı çok düşüktür.

Bu canlanma, kimlik tartışmasıyla iç içedir ve ada içinde farklı görüşler bulunur.

Shuri Kalesi

Ryukyu Krallığı’nın sarayı olan Shuri Kalesi, savaşta yıkılmış ve sonradan yeniden inşa edilmişti. Alan, dünya mirası listesindedir.

2019’da çıkan yangında ana yapılar tekrar yandı. Bu, ada halkı için büyük bir kayıp oldu.

Yeniden inşa çalışmaları sürmektedir ve geleneksel tekniklerle yürütülmektedir. Süreç halka açık biçimde ilerlemektedir.

Kullanılacak ahşap ve lake malzemenin temini, zanaat kapasitesinin sınırlarını gündeme getirmiştir.

Bu, kültürel mirasın onarımının yalnızca finansman değil zanaat meselesi olduğunun bir örneğidir.

Ziyaret ve okuma önerileri

Okinawa’ya anakaradan uçakla ulaşılır. Ada içinde tek raylı hat ve otobüs vardır; araç kiralamak yaygındır.

Barış anma parkı ve müzesi, savaşın kaydını sunar ve ziyaret edilmeye değer.

Gusuku kalıntıları, krallık dönemi mimarisini gösterir ve dünya mirası kapsamındadır.

Yaeyama ve Miyako takımadaları ayrı uçuşlarla ulaşılır ve farklı bir kültürel dokuya sahiptir; bu konuda Iriomote ve Yaeyama dosyamıza bakabilirsiniz.

Ziyaretçi olarak adanın tarihini bilerek gelmek, deneyimi tamamen değiştirir.