Gion Matsuri ve Yamahoko: Kyoto'nun Bir Ay Süren Şenliği

Kyoto’nun temmuz ayı, tek bir şenliğe ayrılmıştır. Gion Matsuri, birkaç saatlik bir geçit değil, ay boyunca süren bir dizi törendir.

Bu dosya, şenliğin kökenini, arabaların nasıl kurulduğunu, mahalle derneklerinin rolünü ve ziyaretçinin nasıl davranmasının beklendiğini anlatıyor.

Salgın kökeni

Şenliğin başlangıcı, dokuzuncu yüzyılda kentte görülen salgınlara dayandırılır.

O dönemde hastalık, dengesi bozulmuş görünmeyen güçlerle açıklanıyordu. Törenin amacı bu dengeyi onarmaktı.

İlk törende ülkenin idari birimleri sayısınca mızrak dikildiği ve arınma yapıldığı aktarılır.

Zamanla tören, kentin ticaret mahallelerinin üstlendiği büyük bir alaya dönüştü.

Kökendeki arınma fikri kaybolmadı. Bugün de şenliğin resmî çerçevesi tapınak takvimine bağlıdır.

Ay boyunca süren takvim

Temmuz başında açılış törenleri yapılır ve alay sırası kurayla belirlenir.

Ayın ortasına doğru arabalar sokakta kurulur. Kurulum günleri, şenliğin en görülmeye değer bölümüdür.

Alay öncesi üç akşam, mahalle sokakları yayaya kapatılır ve fenerler yakılır.

Ayın on yedisinde büyük alay, yirmi dördünde ikinci alay yürür.

Ay sonunda kapanış töreniyle takvim tamamlanır.

Yama ve hoko farkı

Alaydaki araçlar iki türe ayrılır. Hoko, uzun direkli ve büyük olanıdır.

Bir hoko birkaç ton ağırlığındadır ve onlarca kişi tarafından çekilir. Üzerinde müzisyenler oturur.

Yama daha küçüktür ve genellikle taşınır ya da tekerlek üzerinde itilir. Üzerinde bir sahne canlandırması bulunur.

Her aracın kendi adı, kendi konusu ve kendi mahallesi vardır.

Çivi kullanılmayan kurulum

Arabalar yılın büyük bölümünde parçalar hâlinde depoda durur.

Kurulum, halat bağlama tekniğiyle yapılır. Ahşap gövde çiviyle değil, düzenli sarılmış halatla birleştirilir.

Bu yöntem, gövdeye esneklik kazandırır. Dar sokakta dönerken ortaya çıkan gerilmeyi soğurur.

Halat bağlama, sınırlı sayıda kişinin bildiği bir uzmanlıktır. Bilgi, uygulamalı çalışmayla aktarılır.

Kurulum sokakta ve halkın gözü önünde yapılır. Bu, aktarımın da açık yapılması anlamına gelir.

Dönme sorunu

Büyük hoko araçlarının dönüş mekanizması yoktur. Köşeleri dönmek ayrı bir işlemdir.

Tekerleklerin altına ıslatılmış bambu kamışları serilir. Araç bunların üzerinde kaydırılarak çevrilir.

İşlem birkaç aşamada yapılır ve her aşamada ekip yeniden yerleşir.

Bu, alayın en zorlu ve en çok izlenen bölümüdür.

Süslemeler ve dokumalar

Araçların yüzeyleri halı, goblen ve dokuma perdelerle kaplanır.

Bu parçaların bir bölümü yüzyıllar öncesine tarihlenir ve uzak bölgelerden gelmiştir.

Eskiyen parçalar sergiden çekilir ve yerine kopya konur. Aslı korunmuş şekilde saklanır.

Onarım işi, dokuma ve boyama uzmanlarıyla birlikte yürütülür. Kyoto’nun Nishijin ori dokuması geleneği bu işin yakınında durur.

Mahalle dernekleri

Her aracın arkasında bir mahalle derneği vardır. Dernek, aracın bakımından, süslemesinden ve kurulumundan sorumludur.

Üyelik geleneksel olarak mahallede oturmaya ya da orada işyeri sahibi olmaya bağlıdır.

Merkez mahallelerde konut sayısının azalması, üye bulmayı zorlaştırmıştır.

Bazı dernekler kuralı esnetip dışarıdan gönüllü almaya başlamıştır. Bu, sürdürülebilirlik için verilmiş bilinçli bir karardır.

Masraf ve destek

Bir aracın yıllık bakımı yüksek maliyetlidir. Depo kirası, halat, ahşap onarımı ve tekstil bakımı ayrı kalemlerdir.

Gelirin bir bölümü bağıştan, bir bölümü şenlik döneminde satılan muskadan ve baskılı üründen gelir.

Kamu desteği vardır ama masrafın tamamını karşılamaz. Derneklerin kendi geliri belirleyicidir.

UNESCO listesi

Gion Matsuri’nin yamahoko alayı, Japonya’nın otuz üç şenlikten oluşan ortak dosyasıyla UNESCO’nun temsilî listesinde yer alır.

Liste, tek bir şenliği değil, araba çıkarma geleneğinin ülke genelindeki bütününü kapsar.

Bu yaklaşım, benzer geleneği sürdüren küçük kasabaların da aynı çerçeveye girmesini sağlar.

Kayıt, geleneği dondurmaz. Aktarım kanallarının belgelenmesini ve desteklenmesini hedefler.

Şenlik müziği

Alayın müziğine gion bayashi denir. Flüt, davul ve küçük zilden oluşur.

Her aracın kendi ezgi dağarcığı vardır. Bir mahallenin ezgisi başka mahallede çalınmaz.

Müzisyenler aracın üst katında oturur ve alay boyunca aralıksız çalar.

Provalar haziran ayında başlar. Mahalle binalarının açık pencerelerinden gelen ses, şenliğin yaklaştığının ilk işaretidir.

Ezgiler nota üzerinden değil, dinleyerek öğretilir. Aktarım, çocukların erken yaşta gruba katılmasıyla sürer.

Ziyaretçi için notlar

Temmuz ortasında Kyoto sıcak ve nemlidir. Akşam saatleri bile serinlemez.

Kalabalık günlerinde ana sokaklar tek yönlü yaya akışına çevrilir. Görevlilerin yönlendirmesi tartışmaya açık değildir.

Araçların bir bölümüne bilet ya da bağış karşılığı çıkılabilir. Bazılarına kadın ziyaretçilerin çıkışı geleneksel kuralla sınırlıdır; bu kural araca göre değişir ve yerinde sorulmalıdır.

Kurulum günleri, alay gününden daha sakin ve daha öğreticidir.

Kurulum sırasında sokakta duran araç, gündüz saatlerinde yakından incelenebilir. Direğin yüksekliği ve halat düğümlerinin düzeni ancak o mesafeden görülür.

Bu günlerde mahalle binaları da açılır. İçeride sergilenen eski dokumalar ve alay eşyaları, alay gününde görülemeyen bölümdür.

Kentin genel ziyaret dengesi için Kyoto mahalleleri ve ziyaret dengesi dosyası okunabilir.

Şenliğin bugünkü anlamı

Gion Matsuri, turizm takviminde büyük bir kalem olmasına rağmen özünde bir mahalle işidir.

Alayı yürüten kişilerin çoğu, o mahallede çalışan ya da oradan gelen insanlardır.

Şenliği izlerken görülen şey, bir yılın planlaması ve onlarca kişinin gönüllü emeğidir. Bu emeğe yer açmak, ziyaretçinin payına düşen bölümdür.