Toki: Yok Olan Kuşun Sado Adası'nda Yeniden Kurulan Popülasyonu

Japon ibisi, bilimsel adı ülkenin adını taşıyan bir kuştur. Kanat altındaki soluk pembe ton, Japonca’da ayrı bir renk adıyla anılır. Bir zamanlar ülke genelinde yaygın olan bu kuş, yirminci yüzyıl boyunca hızla azaldı ve yabani popülasyonu tükendi.

Bugün Niigata iline bağlı Sado Adası’nda yeniden kurulmuş bir popülasyon yaşıyor. Bu program, Japonya’nın en bilinen tür koruma çalışmasıdır ve yalnızca kuşla değil, adanın tarım düzeniyle de ilgilidir. Bu dosya o hikâyeyi anlatıyor.

Neden yok oldu

Kuşun azalmasının birkaç nedeni birlikte işledi. On dokuzuncu yüzyıl sonunda av kısıtlamalarının kalkması, tüy ve et için avlanmayı artırdı.

Yirminci yüzyılda tarımın yoğunlaşması belirleyici oldu. Pirinç tarlalarında tarım ilacı kullanımı, kuşun beslendiği kurbağa, böcek ve küçük balık popülasyonlarını çökertti.

Sulama kanallarının betonlaştırılması ve tarlaların kış boyunca kuru bırakılması, besin alanını daha da daralttı.

Yuvalama için kullandığı yaşlı çam ve meşe ağaçlarının kesilmesi, üreme alanlarını azalttı.

Bu etkenler tek başına değil, birlikte ve aynı dönemde işledi. Bu, tür kayıplarının tipik örüntüsüdür.

Son bireyler ve kritik karar

Yirminci yüzyılın sonlarına doğru yabani popülasyon Sado Adası’nda birkaç bireye düşmüştü. Yetkililer zor bir karar verdi: kalan kuşları yakalayıp esaret altında üretmeye çalışmak.

Bu karar tartışmalıydı. Yakalama, doğadaki son bireyleri ortadan kaldırıyordu ve esaret altında üretim başarısı garanti değildi.

Üretim çabaları sonuç vermedi ve Japonya’da doğmuş son birey öldü. Böylece yerli popülasyon tükendi.

Aynı tür Çin’de hâlâ yaşıyordu. Çin’den getirilen bireylerle üretim programı yeniden kuruldu.

Bu ayrıntı önemlidir: bugün Sado’da uçan kuşlar, Çin’den gelen bireylerin soyundan gelir. Tür aynıdır ancak yerli soy hattı kaybolmuştur.

Üretim ve salım programı

Sado’da kurulan koruma merkezinde üretim yürütüldü ve popülasyon kademeli olarak büyütüldü. Ardından doğaya salım aşamasına geçildi.

Salım öncesinde kuşlar, uçma, yiyecek arama ve insandan kaçınma konularında hazırlık sürecinden geçirilir. Bu, esaret altında yetişen bireyler için kritiktir.

İlk salımlardan sonra doğada üreme gerçekleşti ve yabanda doğan bireyler görülmeye başlandı. Bu, programın en önemli eşiğiydi.

Popülasyon zamanla birkaç yüz bireye ulaştı ve ada genelinde yayıldı.

Programın devamlılığı izleme ve halk desteğine bağlıdır; kuşların büyük bölümü tarım alanlarında beslenir.

Tarımın dönüşümü

Kuşun geri dönüşü, adadaki tarımın değişmesini gerektirdi. İlaç ve gübre kullanımının azaltılması, kış boyunca tarlada su tutulması ve balık geçişine izin veren kanal düzenlemeleri uygulandı.

Bu uygulamalar çiftçi için maliyetlidir ve verimi düşürebilir. Bu nedenle bir sertifikasyon sistemi kuruldu.

Kuş dostu yöntemlerle üretilen pirinç, ayrı bir marka olarak satılır ve daha yüksek fiyat bulur. Böylece koruma, çiftçi için ekonomik olarak sürdürülebilir hâle gelir.

Bu model, koruma ile geçim kaynağı arasındaki gerilimi çözmenin somut bir örneğidir ve başka bölgelerde de uygulanmıştır.

Adanın tarım peyzajı, dünya tarım mirası kapsamında da tanınmıştır.

Sorunlar ve sınırlar

Popülasyon büyümüş olsa da genetik çeşitlilik dardır. Az sayıda kurucu bireyden gelen bir popülasyon, uzun vadede hastalık ve çevresel değişime karşı kırılgandır.

Popülasyonun tek bir adada yoğunlaşması da risk oluşturur. Bir salgın veya afet, bütün popülasyonu etkileyebilir.

Bu nedenle anakarada da salım denemeleri yapılmaktadır. Anakarada uygun habitat bulmak ve yerel desteği sağlamak zordur.

Tarım tarafında ise sertifikalı üretimin ölçeği sınırlıdır. Ada nüfusunun azalması, uygulamayı sürdürecek çiftçi sayısını düşürmektedir.

Bu tablo, tür korumanın hiçbir zaman tamamlanmış bir iş olmadığını gösterir.

Sado Adası’nı ziyaret

Sado, Niigata limanından feribotla ulaşılan büyük bir adadır. Yolculuk bir iki saat sürer ve araçla geçiş mümkündür.

Adada toki koruma merkezi ziyarete açıktır ve kuşları güvenli mesafeden gözlemek mümkündür. Merkez, programın tarihini de anlatır.

Doğada kuş gözlemek isteyenler için tarım alanları çevresinde gözlem noktaları vardır. Kurallar nettir: tarlaya girilmez, yaklaşılmaz ve yuvaya doğru gidilmez.

Fotoğraf çekerken flaş kullanılmaz ve uzun lens tercih edilir. Kuşları ürkütmek, üreme başarısını doğrudan etkiler.

Ada ayrıca altın madeni tarihi, kabuki ve taiko gelenekleriyle de zengindir; birkaç günlük bir program yapmaya değer.

Diğer türler için anlamı

Toki programı, Japonya’da benzer çalışmalar için model oluşturdu. Doğu leyleği için de benzer bir üretim ve salım programı yürütülmüştür.

Bu programların ortak dersi, tek başına türü üretmenin yetmediğidir. Habitatın geri kazanılması olmadan salınan bireyler tutunamaz.

İkinci ders, yerel toplulukların desteğinin zorunlu olduğudur. Çiftçi desteklemezse, tarım alanına bağlı bir tür korunamaz.

Üçüncüsü, uzun vadeli finansmandır. Bu programlar on yıllar boyunca kesintisiz kaynak gerektirir.

Bu koşulların birlikte sağlanması nadirdir; toki örneği bu nedenle dikkatle incelenir.

Okur için

Japonya’da yaşayan bir okur için bu hikâye, ülkenin doğa ile ilişkisinin karmaşıklığını gösterir. Aynı toplum, hem bir türü tüketen tarımı hem onu geri getiren programı üretmiştir.

Sertifikalı pirinç satın almak, bu programa doğrudan katkı sağlamanın basit bir yoludur. Ürünler büyük marketlerde ve çevrimiçi bulunur.

Kuş gözlem dernekleri, gönüllü sayım çalışmaları düzenler ve katılım açıktır. Bu, hem doğa bilgisi hem topluluk bağı sağlar.

Genel peyzaj bağlamı için satoyama peyzajı ve millî parklar dosyalarımıza bakabilirsiniz.