Sumi ve Suzuri: Mürekkep Çubuğunun Üretimi ve Taşta Ezilmesi

Kaligrafi ve resimde kullanılan siyah mürekkep, hazır sıvı olarak değil katı çubuk hâlinde üretilir. Kullanılacağı anda taş üzerinde suyla ezilir.

Bu dosya, çubuğun nasıl yapıldığını, mürekkep taşının işlevini ve doğru ezme yöntemini anlatıyor.

İki temel bileşen

Mürekkep çubuğu iki maddeden oluşur. İs ve hayvansal tutkal.

İs, yağın ya da çam odununun eksik yanmasıyla toplanan ince karbon tozudur.

Tutkal, is tanelerini bir arada tutar ve kâğıda tutunmayı sağlar.

Bu iki maddenin oranı, mürekkebin akışkanlığını ve parlaklığını belirler.

Ayrıca koku için doğal esans eklenir.

İs türleri

Bitkisel yağdan elde edilen is, ince taneli ve mavimsi bir siyah verir.

Çam odunundan elde edilen is, daha iri taneli ve kahverengiye çalan bir siyah üretir.

Yağ isi genellikle kaligrafide, çam isi ise resimde tercih edilir.

Tane boyutu, mürekkebin kâğıtta nasıl yayılacağını belirler.

Bugün sanayi yöntemiyle üretilen is de kullanılır ve fiyatı düşürür.

İs toplama

Geleneksel yöntemde küçük kandiller yakılır ve üzerlerine kapaklar yerleştirilir.

Kapağın iç yüzeyinde biriken is, fırçayla toplanır.

Bir kandilden günde toplanan miktar çok azdır. Bu, geleneksel çubukların pahalı olmasının nedenidir.

İsin tane boyutu, alevin yüksekliği ve kapağın uzaklığıyla değişir.

Bu nedenle usta, farklı bölgelerden toplanan isi ayrı saklar.

Karıştırma ve yoğurma

İs ve eritilmiş tutkal karıştırılır ve elde yoğrulur.

Yoğurma, hamurun homojen olmasını sağlar. Topaklı kalan kısımlar mürekkepte çizik yapar.

İşlem sıcak ortamda ve elle yapılır. Tutkal soğuduğunda sertleşir.

Yoğrulan hamur belirli ağırlıkta parçalara ayrılır.

Bu aşamada esans eklenir. Koku, tutkalın kendi kokusunu örtmek için de kullanılır.

Kalıplama ve kurutma

Hamur, oyulmuş ahşap kalıplara bastırılır. Kalıp, çubuğun üzerindeki yazı ve deseni verir.

Kalıptan çıkan çubuklar, nemli kül içine gömülerek yavaş kurutulur.

Kül, nemi dışarıdan içeri doğru kademeli olarak alır. Hızlı kuruma çatlama yapar.

Ardından çubuklar askıya alınır ve aylarca havada kurutulur.

Toplam kurutma süresi ürüne göre altı aydan uzun sürebilir.

Kuruyan çubuklar cilalanır ve üzerindeki yazı boyanır.

Üretim merkezleri

Nara, Japonya’da mürekkep çubuğu üretiminin merkezidir. Üretim sekizinci yüzyıla dayandırılır.

Bugün ülkedeki üretimin büyük bölümü bu ilde yapılır.

Suzuka, Mie ilinde bulunan diğer üretim merkezidir.

Atölye sayısı azdır ve üretim kış aylarında yoğunlaşır. Sıcak havada tutkal doğru çalışmaz.

Nara’nın tarihî çerçevesi için Nara eski başkent ve geyikler dosyası okunabilir.

Mürekkep taşı

Suzuri adı verilen taş, iki bölümden oluşur. Düz ezme yüzeyi ve suyun toplandığı çukur.

Ezme yüzeyi, çıplak gözle görünmeyen ince pürüzler taşır. Bu pürüzler çubuğu aşındırır.

Taşın kalitesi, bu pürüzlerin düzenliliğine bağlıdır.

Japonya’da birkaç bölgede taş ocağı bulunur. Çin kaynaklı taşlar da yaygın kullanılır.

İyi bir taş, kuşaklar boyunca kullanılabilir.

Ezme yöntemi

Çukura az miktarda su konur ve çubuk düz yüzeye dik tutulur.

Hareket yavaş ve düzenli olmalıdır. Hızlı sürtme ısı üretir ve tutkalı bozar.

Mürekkep koyulaştıkça direnç artar. Bu, istenen kıvama yaklaşıldığının işaretidir.

Gerekli miktar kadar hazırlanır. Bekleyen mürekkep bozulur ve koku yapar.

Kullanım sonrası taş yıkanır ve kurutulur. Kalan mürekkep, yüzeyi zamanla kapatır.

Çubuğun bakımı

Kullanım sonrası çubuğun ıslak ucu silinir ve kurumaya bırakılır.

Islak bırakılan çubuk çatlar.

Saklama için kâğıda sarmak ve kutuda tutmak tercih edilir.

Çok kuru ortamda da çatlama olur. Dengeli nem uygundur.

Yaşlanan çubuk, tutkalın sertleşmesiyle daha ince taneli mürekkep verir. Eski çubuklar bu nedenle değerli sayılır.

Dört hazine

Kaligrafi geleneğinde dört temel araç birlikte anılır. Fırça, mürekkep, kâğıt ve taş.

Bu dördü birbirini tamamlar. Birinin niteliği düşükse diğerlerinin katkısı sınırlı kalır.

Fırça, hayvan kılından yapılır ve sertliğine göre farklı çizgi verir.

Kâğıt, mürekkebi ne kadar emeceğine göre seçilir. Emici kâğıt yumuşak, az emici kâğıt keskin çizgi verir.

Taş, mürekkebin kıvamını belirler.

Bu dört araç, uzun süre bir bilgin masasının temel donanımı sayıldı.

Renk ve ton

Siyah mürekkep tek bir renk değildir. Su oranına göre çok sayıda ton verir.

Ustalar, aynı fırça darbesi içinde koyudan açığa geçiş sağlayabilir.

Bu, fırçanın farklı bölümlerine farklı yoğunlukta mürekkep alınmasıyla yapılır.

Mürekkep resminde manzara derinliği bu yolla kurulur.

Kâğıt üzerinde kuruduktan sonra ton bir miktar açılır. Ustalar bu farkı hesaba katar.

Kullanım alanları

Kaligrafi, bu mürekkebin ana kullanım alanıdır. Konu için shodo kaligrafi sanatı dosyası okunabilir.

Mürekkep resminde, suyla seyreltilerek ton geçişleri elde edilir.

Tapınak ve tören yazılarında, arşiv kayıtlarında da kullanılır.

Hazır sıvı mürekkep bugün yaygındır ve okul kullanımında öne çıkar.

Çubuk ezmenin sürmesinin nedeni, kıvamın kullanıma göre ayarlanabilmesidir. Kâğıt seçimiyle ilişkisi için washi kâğıt yapımı dosyası tamamlayıcıdır.

Ezme işleminin kendisi de hazırlık sayılır. Birkaç dakikalık düzenli hareket, çalışmaya başlamadan önceki tempoyu kurar.