Yeni Yıl ve Setsubun: Japonya'nın Kış Ritüel Takvimi

Japonya’da yeni yıl, yılın en önemli tatil dönemidir. Aralık sonundan ocak başına uzanan bu dönem, hazırlık, kutlama ve ziyaret aşamalarından oluşur ve gündelik hayatın ritmini tamamen değiştirir.

Japonya’da yaşayan bir yabancı için bu dönemi bilmek, hem kültürel hem pratik bir gerekliliktir; birçok hizmet kapanır ve idari işlemler durur. Bu dosya ikisini birlikte ele alıyor.

Aralık hazırlığı

Aralık, hazırlık ayıdır. Ev ve iş yerlerinde kapsamlı bir temizlik yapılır; buna büyük temizlik denir.

Amaç, yeni yılı temiz bir mekânda karşılamaktır. Bu temizlik, yılın kirinin ve talihsizliğinin uzaklaştırılması olarak da yorumlanır.

İş yerlerinde yıl sonu toplantıları düzenlenir. Bu toplantılar, ekip ilişkilerinin önemli bir parçasıdır.

Nengajō adı verilen yeni yıl kartları hazırlanır ve postaya verilir. Belirli bir tarihe kadar verilen kartlar, 1 Ocak sabahı dağıtılır.

Ailede yas varsa kart gönderilmez; bunun yerine önceden bir bildirim kartı yollanır.

Süslemeler

Kapı önüne çam, bambu ve erik dalından yapılan süslemeler konur. Bunlar, tanrısal varlıkları karşılamak içindir.

Kapıya asılan halat süsleme, arınmış bir alanı işaret eder.

Evde, üst üste konmuş iki yuvarlak pirinç keki ve üzerine yerleştirilen bir turunçgil bulunur. Bu, ocak ortasında yenir.

Süslemeler belirli bir tarihte kaldırılır ve tapınakta yakılır.

Bu tarihler bölgeye göre değişir ve yerel duyurulardan öğrenilir.

Osechi yemeği

Osechi, katmanlı kutularda hazırlanan ve yeni yılın ilk günlerinde yenen özel bir menüdür.

Her yiyeceğin sembolik bir anlamı vardır. Fasulye çalışkanlığı, balık yumurtası bereketi, kestane zenginliği simgeler.

Yemekler uzun süre dayanacak biçimde hazırlanır; tuzlu, tatlı veya sirkelidir. Bunun nedeni, ilk günlerde mutfakta çalışılmamasıdır.

Hazırlığı günler alır; bugün birçok aile hazır osechi sipariş eder ve bu, aralık ayının önemli bir ticaret kalemidir.

Yılbaşı gecesi ise soba yenir; uzun eriştenin uzun ömrü simgelediği söylenir.

Yeni yıl günü

1 Ocak sabahı, aile bir arada geçirilir. Özel bir çorba olan ozōni içilir ve bölgeye göre içeriği değişir.

Doğu bölgelerinde berrak çorba ve kare pirinç keki, batıda miso tabanlı çorba ve yuvarlak kek yaygındır.

Çocuklara otoshidama adı verilen para hediyesi verilir. Özel zarflarda sunulur ve miktar yaşa göre belirlenir.

Aile ziyaretleri bu günlerde yapılır ve akrabalar bir araya gelir.

Bu dönem, memlekete dönüş nedeniyle ulaşımın en yoğun olduğu zamanlardandır.

Hatsumōde

Yılın ilk tapınak veya türbe ziyaretine hatsumōde denir. Milyonlarca kişi ilk günlerde bu ziyareti yapar.

Büyük tapınaklarda kalabalık olağanüstüdür ve giriş için saatlerce beklenebilir.

Ziyarette dua edilir, yeni yıl için muska alınır ve önceki yılın muskaları iade edilerek yakılır.

Omikuji adı verilen fal kâğıtları çekilir. Kötü çıkan fal, alanda belirlenen yere bağlanarak bırakılır.

Mahalle tapınakları çok daha sakindir ve aynı ziyaret orada da yapılabilir.

Kapanan hizmetler

Yeni yıl döneminde birçok işletme kapanır. Genellikle 29 Aralık ile 3 Ocak arası kapalıdır.

Kamu kurumları ve belediyeler bu dönemde kapalıdır; idari işlemler durur.

Bankalar kapalıdır ve bazı ATM hizmetleri sınırlanır.

Hastanelerde acil dışında poliklinik hizmeti verilmez; nöbetçi kurumlar duyurulur.

Bu nedenle aralık ortasında ilaç, para ve gıda hazırlığı yapmak pratik bir alışkanlıktır.

Alışveriş ve çuval

Ocak başında mağazalar fukubukuro adı verilen sürpriz paketler satar. İçerik belirsizdir ve fiyatın üzerinde değer vaat edilir.

Bu uygulama, yeni yılın alışveriş geleneklerinden biridir ve sıralar oluşur.

Yılbaşı indirimleri de bu dönemde başlar.

Süpermarketler yeni yıl öncesinde çok yoğundur; alışverişi erken yapmak gerekir.

Bu dönemde online sipariş teslim süreleri uzar.

Setsubun

Şubat başında, geleneksel takvime göre ilkbaharın başlangıcının arifesinde setsubun kutlanır.

Evde ve tapınaklarda kavrulmuş soya fasulyesi atılır. Atarken kötülüğün dışarı, iyiliğin içeri çağrıldığı söylenir.

Kişi, yaşı kadar fasulye yer. Bazı bölgelerde bir fazlası eklenir.

Tapınaklarda düzenlenen fasulye atma törenlerine tanınmış kişiler katılır ve kalabalık toplanır.

Bu tören, çocuklu aileler için eğlenceli ve erişilebilir bir kültürel deneyimdir.

Ehōmaki

Setsubun günü, ehōmaki adı verilen kalın bir suşi rulosu yenir.

Rulo kesilmez ve tek parça hâlinde, o yılın uğurlu yönüne dönülerek sessizce yenir.

Uygulama, yirminci yüzyıl sonunda ticari kampanyalarla ülke geneline yayılmıştır; kökeni bölgeseldir.

Bu yayılma, geleneklerin nasıl kurulup yayıldığına dair iyi bir örnektir.

Setsubun döneminde marketlerde bu ürün geniş biçimde satılır.

Yabancı okur için

Bu dönemde iş yerinizin ve belediyenizin kapanış takvimini önceden öğrenmek gerekir.

Vize ve oturum işlemlerinin son tarihleri bu döneme denk geliyorsa, aralık ortasından önce başvurmak gerekir.

Türkiye’ye seyahat planlıyorsanız, bilet fiyatları bu dönemde en yüksek düzeydedir.

Mahalle tapınağınızdaki yeni yıl etkinliğine katılmak, komşularla tanışmanın kolay bir yoludur.

İdari işlem takvimi için oturum süresi uzatma dosyanıza, mevsim döngüsü için yetmiş iki mikro mevsim yazımıza bakabilirsiniz.

Takvim değişikliğinin izi

Bu ritüellerin çoğu, ay takviminden güneş takvimine geçilmeden önce farklı tarihlerde kutlanıyordu. 1873’teki takvim değişikliği, tarihleri kaydırdı.

Bu nedenle bazı uygulamalar mevsimle uyumsuz görünür. Setsubun, ilkbaharın arifesi sayılır; oysa şubat başı yılın en soğuk dönemidir.

Aynı biçimde yeni yıl, eskiden bugünkü ocak sonu ile şubat arasına denk geliyordu ve ilkbaharın başlangıcına yakındı.

Bazı bölgeler ve topluluklar, eski takvime göre kutlamayı sürdürür. Okinawa’da ay takvimine göre yeni yıl kutlanır.

Bu ayrım, Japonya’daki mevsimlik pratiklerin çoğunu anlamak için yararlı bir anahtardır.