Gagaku: Saray Müziği, Çalgı Düzeni ve Bin Yılı Aşan Aktarım

Gagaku, Japon sarayında icra edilen tören müziğidir. Kesintisiz aktarımı bakımından dünyanın en eski orkestra geleneklerinden biri sayılır.

Bu dosya, repertuvarını, çalgılarını, aktarım düzenini ve dinleme koşullarını anlatıyor.

Kökeni

Müziğin bir bölümü, kıta üzerinden yedinci ve sekizinci yüzyıllarda ulaştı.

Kore yarımadası ve Çin’den gelen gelenekler, saray kurumunda düzenlendi.

Dokuzuncu yüzyılda repertuvar sınıflandırıldı ve bugünkü yapı kuruldu.

Bu düzenleme, ödünç alınan gelenekleri yerel bir sisteme dönüştürdü.

Aktarım, saraya bağlı müzisyen ailelerince sürdürüldü.

Üç kol

Birinci kol, yerli kökenli tören ve şinto müziğidir.

İkinci kol, kıta kökenli enstrümantal repertuvardır ve iki alt gruba ayrılır.

Üçüncü kol, orta çağda gelişen şarkı türlerini kapsar.

Bu üç kol farklı çalgı düzeni ve icra biçimi kullanır.

Törenin niteliğine göre hangi kolun çalınacağı belirlenir.

Üflemeli çalgılar

Shō, on yedi bambu borulu bir ağız orgudur ve akor benzeri sesler üretir.

Hichiriki, kısa ve çift kamışlı bir çalgıdır. Ana ezgiyi taşır.

Ryūteki, yan flüttür ve ezgiyi süsleyerek üstten dolaşır.

Bu üç çalgının birlikteliği, geleneğin karakteristik dokusunu oluşturur.

Shō’nun sesi sürekli, hichiriki’nin sesi keskindir.

Telli ve vurmalı çalgılar

Biwa, mızrapla çalınan kısa saplı bir udtur ve ritmik işaret verir.

Gaku sō, on üç telli bir kanundur ve arpej biçiminde çalınır.

Kakko, iki uçtan çubukla çalınan küçük bir davuldur ve tempoyu yönetir.

Taiko, büyük davuldur ve bölüm geçişlerini işaretler.

Shōko, küçük bir bronz gongdur ve vuruşları belirginleştirir.

Ses düzeni

Gagaku’da batı müziğindeki gibi düzenli bir vuruş hissi öne çıkmaz.

Tempo yavaş ve esnektir.

Nefes ve çalgı geçişleri, akışı belirler.

Bu nedenle ilk dinlemede yapıyı izlemek güç olabilir.

Aynı parçanın icrası, topluluğa ve döneme göre farklılık gösterir.

Nefes ve shō

Shō çalgısında hem üflerken hem çekerken ses çıkar.

Bu, sesin kesintisiz sürmesini sağlar.

Çalgı, nem nedeniyle ısıtılarak hazırlanır.

İcra aralarında bir mangal üzerinde tutulması olağandır.

Bu ayrıntı, çalgının çalışma ilkesinden kaynaklanır.

Bugaku

Bugaku, gagaku eşliğinde yapılan saray dansıdır.

Dansçılar ayrıntılı kostüm ve bazı parçalarda maske kullanır.

Hareketler yavaş ve simetriktir.

Sol ve sağ olarak adlandırılan iki gelenek vardır ve kostüm renkleriyle ayrılır.

Sahne, açık alanda kurulmuş kare bir platformdur.

Kagura ile ilişkisi

Şinto törenlerinde icra edilen müzik ayrı bir koldur.

Bu müzik, tapınak törenlerinin parçasıdır ve yerel biçimleri bulunur.

Yerel sahne gelenekleri için kagura ve yerel sahne gelenekleri dosyası okunabilir.

Saray kolu ile yerel kollar arasında repertuvar farkı vardır.

Bazı tapınaklarda her ikisi de icra edilir.

Aktarım

Aktarım, notadan çok sözlü ve uygulamalı yöntemle yapılır.

Öğrenci, ezgiyi önce sesle söyler ve sonra çalgıya aktarır.

Bu yönteme shōga denir ve temel öğrenme aracıdır.

Nota kayıtları vardır ama hafıza ve öğretmen aktarımı esastır.

Bu düzen, geleneğin yüzyıllar boyunca sürmesini sağlamıştır.

Kurumsal yapı

Saray müzik bölümü, bugün de görev yapıyor.

Müzisyenler hem gagaku hem batı müziği eğitimi alıyor.

Bu ikili eğitim, on dokuzuncu yüzyıl sonunda başlatıldı.

Bazı müzisyen aileleri kuşaklar boyunca bu görevi sürdürüyor.

Kurum ayrıca yıllık halka açık icralar düzenliyor.

Yirminci yüzyıldaki yeni eserler

Yirminci yüzyılın ikinci yarısında gagaku çalgıları için yeni eserler bestelendi.

Bu eserler, geleneksel repertuvarın dışında ayrı bir kol oluşturur.

Bazı besteciler, batı orkestrasıyla birlikte kullanım denedi.

Bu çalışmalar, geleneksel toplulukların repertuvarını değiştirmedi.

İki alan ayrı tutuluyor ve icracılar her ikisinde de çalabiliyor.

Bu ayrım, geleneğin korunmasıyla yeni üretimin bir arada yürümesini sağlıyor.

Miras statüsü

Gagaku, önemli maddi olmayan kültür varlığı olarak kayıtlı.

Ayrıca UNESCO’nun temsilî listesinde yer alıyor.

Kayıt, aktarımın belgelenmesi ve desteklenmesini kapsıyor.

Çalgı yapımı da bu koruma çerçevesinin parçası.

Çalgı yapan usta sayısı sınırlı ve bu ayrı bir sorun oluşturuyor.

Çalgı yapımı

Shō borularının hazırlanması uzun ve hassas bir iştir.

Hichiriki kamışı, bambudan elde edilir ve her icracı kendi ayarını yapar.

Biwa ve kanun gövdeleri, seçilmiş ahşaptan oyulur.

Deri gerdirme ve boyama işleri ayrı uzmanlık gerektirir.

Çalgı geleneğinin diğer kolları için koto ve shamisen çalgıları dosyası okunabilir.

Dinleme olanakları

Ulusal tiyatroda düzenli gagaku programları yapılıyor.

Bazı tapınaklarda tören sırasında icra edilir ve halka açıktır.

Üniversite ve amatör toplulukların konserleri bulunuyor.

Kayıtlar, arşiv ve kurum sitelerinde erişilebilir.

Canlı icra, mekân akustiği nedeniyle kayıttan farklı bir deneyim sunar.

İlk dinleyen için

Parçalar uzundur ve yavaş ilerler.

Ezgiyi hichiriki üzerinden izlemek, yapıyı takip etmeyi kolaylaştırır.

Shō’nun sürekli sesi, arka plan olarak dinlenebilir.

Bugaku ile birlikte izlemek, müziğin işlevini anlaşılır kılar.

Tören bağlamı için şinto tapınakları yapısı ve ziyaret adabı dosyası okunabilir.

Konserlerde program kitapçığı, parçanın kökenini ve yapısını açıklar. Bu bilgi, dinlemeyi belirgin biçimde kolaylaştırır.