Koto ve Shamisen: İki Telli Çalgının Yapımı, Repertuvarı ve Öğrenimi

Japon geleneksel müziğinde iki telli çalgı öne çıkar. Koto uzun gövdeli bir kanun türüdür, shamisen ise üç telli bir saz.

Bu dosya, iki çalgının yapımını, akort düzenini, bağlı oldukları repertuvarı ve bugün nasıl öğrenildiğini anlatıyor.

Koto’nun yapısı

Koto, yaklaşık iki metre uzunluğunda oyulmuş bir gövdeye sahiptir.

Gövde paulownia ağacından yapılır. Bu ağaç hafif ve iyi rezonans veren bir malzemedir.

Standart çalgıda on üç tel bulunur. Teller gövde boyunca uzanır.

Her telin altında hareketli bir eşik vardır. Eşiklerin konumu, o telin sesini belirler.

Akort, eşikleri kaydırarak yapılır. Bu, parçadan parçaya değiştirilebilir.

Koto çalma

Çalgı yere ya da alçak bir sehpaya konur ve icracı yanına oturur.

Sağ elin üç parmağına tırnak takılır. Tırnak biçimi, bağlı olunan okula göre değişir.

Sol el, eşiğin sol tarafından tellere bastırarak ses yüksekliğini değiştirir ve süsleme yapar.

Bu teknik, sabit eşikli çalgılarda bulunmayan bir esneklik sağlar.

Yirminci yüzyılda on yedi telli bas koto geliştirildi ve topluluk müziğinde kullanıldı.

Shamisen’in yapısı

Shamisen, kare gövdeli ve uzun saplı üç telli bir çalgıdır.

Gövde, deriyle iki yüzden kaplanır. Geleneksel olarak hayvan derisi kullanılır. Bugün sentetik deri de yaygındır.

Sap, sert ağaçtan yapılır. Taşıma kolaylığı için üç parçaya ayrılabilen modeller vardır.

Perde yoktur. Ses yüksekliği, parmağın sap üzerindeki konumuyla belirlenir.

Teller, ipek ya da sentetik malzemeden olur. İpek tel daha yumuşak ses verir ve daha çabuk yıpranır.

Mızrap ve tını

Shamisen, bachi adı verilen geniş bir mızrapla çalınır.

Mızrap, tele vururken aynı anda deriye de temas eder. Bu, çalgıya vurmalı bir nitelik katar.

Köprünün altındaki boşlukta, en kalın telin gövdeye temas etmesini sağlayan bir düzenek bulunur.

Bu düzenek, uzayan bir vızıltı üretir. Tınının en tanınan bileşeni budur.

Çalgıların gelişi

Koto’nun kökeni, Çin’den gelen ve saray müziğinde kullanılan bir kanun türüne dayanır.

Saray dışına çıkması ve bağımsız bir repertuvar kazanması, on yedinci yüzyıldaki çalışmalarla oldu.

Shamisen ise on altıncı yüzyılda Ryūkyū adaları üzerinden ana adalara ulaştı.

Adalardaki sanshin, gövdesi yılan derisiyle kaplı bir çalgıdır. Ana adalarda deri değişti ve mızrap büyüdü.

Bu geçişin ada tarafı için Okinawa ve Ryūkyū mirası dosyası okunabilir.

Çalgı, kısa sürede kent eğlence hayatının merkezine yerleşti ve sahne türleriyle birlikte gelişti.

Türler ve sap kalınlığı

Shamisen tek bir çalgı değil, birkaç türün ortak adıdır. Ayrım sap kalınlığıyla yapılır.

İnce saplı çalgı, geleneksel şarkı ve dans eşliğinde kullanılır.

Orta kalınlıktaki çalgı, anlatı türlerinde ve kukla tiyatrosunda tercih edilir.

Kalın saplı çalgı, güçlü tınısıyla kuzey bölgelerinin halk müziğinde ve sahne icrasında kullanılır.

Kukla tiyatrosundaki kullanımı için bunraku kukla tiyatrosu dosyasına bakılabilir.

Repertuvar

Koto repertuvarının çekirdeği, on yedinci yüzyıldan itibaren gelişen solo ve topluluk parçalarıdır.

Bu parçalar genellikle koto, shamisen ve shakuhachi flütünün bir arada çaldığı üçlü düzende icra edilir.

Shamisen repertuvarı ise sahne türlerine bağlıdır. Kabuki müziği, anlatı türleri ve halk şarkıları ayrı gövdeler oluşturur.

Yirminci yüzyılda her iki çalgı için yeni besteler yapıldı ve batı çalgılarıyla ortak icralar yaygınlaştı.

Okul geleneği

Geleneksel müzikte okul yapısı belirleyicidir. Her okulun kendi tekniği, notasyonu ve repertuvarı vardır.

Öğrenci bir okula bağlanır ve o okulun yöntemini öğrenir.

İlerleme, verilen ad ve belge ile kayıt altına alınır.

Bu yapı, aktarımı düzenli tutar ama okullar arası geçişi zorlaştırır.

Benzer yapı çay ve çiçek geleneklerinde de görülür. Karşılaştırma için chado çay seremonisi dosyası okunabilir.

Notasyon

Geleneksel notasyon, batı porte sisteminden farklıdır.

Koto için tel numaraları dikey sütunlarda yazılır. Süre, satır aralıklarıyla belirtilir.

Shamisen notasyonunda parmak konumları ve mızrap yönü gösterilir.

Okullar arasında notasyon farklıdır. Aynı parçanın iki farklı yazımı bulunabilir.

Batı notasyonuna uyarlanmış basımlar da vardır ve yeni öğrenenler için kullanılır.

Bugün öğrenmek

Her iki çalgı için de şehirlerde ders veren öğretmenler bulunur. Kültür merkezleri düzenli kurslar açar.

Üniversitelerin müzik bölümlerinde geleneksel çalgı programları vardır.

Kiralık çalgı sunan atölyeler, başlangıç maliyetini düşürür.

Shamisen’de deri gerginliği havaya duyarlıdır. Nem değişimi tınıyı belirgin biçimde etkiler.

Koto’da eşiklerin yerleştirilmesi, her çalışma öncesinde yeniden yapılır ve zaman alır.

Yapım atölyeleri

Çalgı yapımı ayrı bir zanaattır. Gövde oyma, deri gerdirme ve tel bağlama işleri uzmanlık ister.

Atölye sayısı azalmıştır. Malzeme tedariki, özellikle deri konusunda, düzenleme ve maliyet nedeniyle güçleşmiştir.

Sentetik malzemeye geçiş, bu nedenle hem çevresel hem ekonomik bir tercih olarak yaygınlaşıyor.

Onarım işi de aynı atölyelerde yapılır ve bir çalgı doğru bakımla kuşaklar boyunca kullanılabilir.

Ahşap işçiliğinin genel çerçevesi için japon bıçakları Sakai ve Seki dosyası, el aleti geleneği açısından karşılaştırma sağlar.