Japon Göçü: Hawaii, Brezilya ve Denizaşırı Toplulukların Kuruluşu

On dokuzuncu yüzyılın sonundan itibaren Japonya’dan denizaşırı ülkelere yoğun bir göç yaşandı. Bu göç, bugün milyonlarca kişilik toplulukların temelini oluşturdu.

Bu dosya, göçün nedenlerini, başlıca hedeflerini ve toplulukların bugünkü durumunu anlatıyor.

Göçün nedenleri

Meiji dönemindeki vergi ve toprak düzenlemeleri, kırsal kesimde borçlanmayı artırdı.

Nüfus artışı ve arazi kıtlığı, ikinci ve üçüncü çocuklara toprak bırakmıyordu.

Aynı dönemde hedef ülkelerde tarım işçisi talebi vardı.

Devlet, göçü düzenleyen anlaşmalar imzaladı ve aracı şirketlere izin verdi.

Bu koşullar, planlı ve toplu göç dalgalarını mümkün kıldı.

Hawaii

İlk resmî göç kafilesi 1885’te Hawaii’ye gitti.

Göçmenler, şeker kamışı tarlalarında sözleşmeli işçi olarak çalıştı.

Çalışma koşulları ağırdı ve sözleşme süreleri uzundu.

Sözleşme bitiminde birçok kişi geri dönmedi ve yerleşti.

Yirminci yüzyıl başında Hawaii nüfusunun önemli bir bölümü Japon kökenliydi.

Kıta Amerika

Hawaii’den ve doğrudan Japonya’dan kıtaya geçiş oldu.

Kaliforniya ve komşu eyaletlerde tarım işçiliği ve küçük çiftçilik yaygınlaştı.

Zamanla dükkân ve otel işletmeciliği gelişti.

1907 ve 1908’de yapılan bir anlaşma, işçi göçünü sınırladı.

1924’te çıkarılan bir yasa, göçü büyük ölçüde durdurdu.

Ayrımcı düzenlemeler

Bazı eyaletlerde toprak sahibi olma yasağı getirildi.

Vatandaşlığa geçiş uzun süre mümkün olmadı.

Okullarda ayrımcı uygulamalar görüldü.

Bu düzenlemeler, toplulukların ekonomik seçeneklerini daralttı.

Aileler, çocukları üzerinden mülk edinme gibi yollar aradı.

Brezilya

1908’de ilk kafile Brezilya’ya ulaştı.

Kahve çiftliklerinde çalışmak üzere sözleşmeli işçi olarak gittiler.

Koşullar beklenenden ağır çıktı ve birçok aile çiftlikten ayrıldı.

Kendi topraklarını edinen aileler, sebze ve meyve üretimine yöneldi.

Bugün Brezilya, Japonya dışındaki en büyük Japon kökenli topluluğa sahip.

Diğer hedefler

Peru, Meksika, Kanada ve Arjantin’e de göç oldu.

Filipinler ve Güneydoğu Asya’da ticaret toplulukları kuruldu.

Yirminci yüzyıl başında Kore ve Mançurya’ya yerleşim politikası yürütüldü.

Bu son grup, savaş sonrasında geri dönmek zorunda kaldı.

Geri dönenlerin sayısı milyonlarla ifade edilir.

Göç şirketleri

Göç, aracı şirketler eliyle örgütlendi.

Bu şirketler bilet, sözleşme ve ulaşım işlerini yürütüyordu.

Bazı şirketler, koşulları olduğundan iyi göstererek başvuru topladı.

Devlet, sonraki yıllarda bu şirketleri denetim altına aldı.

Şikâyetler ve dava kayıtları arşivlerde bulunuyor.

Bu belgeler, göç sürecinin sorunlu yönlerini gösteren birincil kaynak.

Kuşak adları

Göçmen kuşaklar, Japonca sayı sözcükleriyle adlandırılır.

İlk kuşak issei, ikinci kuşak nisei, üçüncü kuşak sansei olarak anılır.

Bu adlandırma, topluluklarda bugün de kullanılıyor.

Kuşaklar arasında dil ve kültür aktarımı belirgin biçimde değişti.

Üçüncü kuşaktan itibaren Japonca kullanımı büyük ölçüde azaldı.

Savaş dönemi

İkinci Dünya Savaşı sırasında Amerika Birleşik Devletleri’nde Japon kökenli kişiler kamplara alındı.

Yaklaşık yüz yirmi bin kişi yerinden edildi ve mülklerini kaybetti.

Kanada’da da benzer bir uygulama yürütüldü.

Kamplarda tutulanların üçte ikisi o ülkenin vatandaşıydı.

1988’de resmî özür ve tazminat düzenlemesi yapıldı.

Savaş sonrası

Kamplardan çıkanlar, yeniden yerleşmek zorunda kaldı.

Topluluklar, eğitim ve meslek yoluyla toparlandı.

Göç kısıtları 1960’larda gevşetildi.

Yeni göç dalgası, öncekinden farklı bir yapıda ve daha küçük ölçekte oldu.

Bugün topluluklar, ilgili ülkelerin toplumsal yapısının parçası.

Geri göç

1990’da Japonya, yabancı kökenli soydaşlar için oturum düzenlemesi yaptı.

Bu düzenleme sonrasında Brezilya ve Peru’dan Japonya’ya geri göç yaşandı.

Gelenler, sanayi bölgelerinde fabrika işlerinde çalıştı.

Dil ve eğitim uyumu, bu grup için başlıca sorun oldu.

Bugün bazı kentlerde Portekizce hizmet veren belediye birimleri bulunuyor.

Uyum ve eğitim

Geri göç eden ailelerin çocukları için okul desteği programları kuruldu.

Japonca öğretimi ve ana dil desteği birlikte yürütülüyor.

Bazı belediyelerde çok dilli danışma masaları çalışıyor.

Bu deneyim, bugün diğer yabancı sakinler için de kullanılıyor.

Okul kaydı için Japonya’da yabancı çocuk devlet okulu kaydı dosyası okunabilir.

Kültürel iz

Göçmen toplulukların mutfağı, gittikleri ülkelerde yerel biçim aldı.

Brezilya’da yaygınlaşan bazı yemekler bu etkileşimin ürünüdür.

Tarım tekniklerinin aktarımı da belgelenmiş bir konudur.

Aynı biçimde, dönen kişiler yeni alışkanlıkları Japonya’ya taşıdı.

Bu iki yönlü akış, kültürel değişimin somut örneklerinden biri.

Kayıtlar ve müzeler

Göçmen kayıtları, çıkış limanlarındaki defterlerde tutuldu.

Bu defterler bugün arşivlerde ve dijital ortamda erişilebilir.

Yokohama’da bir göç müzesi bulunuyor.

Hedef ülkelerde de topluluk müzeleri kuruldu.

Aile geçmişi araştırması yapanlar için bu kaynaklar başlangıç noktası.

Sayılarla

Hawaii’ye giden ilk kafileden itibaren toplam göçmen sayısı yüz binlerle ifade edilir.

Brezilya’ya giden sayı, yirminci yüzyıl boyunca iki yüz bini aştı.

Bugün Brezilya’daki Japon kökenli nüfus için verilen tahminler bir buçuk milyonu geçiyor.

Amerika Birleşik Devletleri’ndeki topluluk da benzer büyüklükte.

Rakamlar, tanım ve kuşak sayımına göre kaynaklar arasında değişiyor.

Bugünkü bağlar

Kardeş kent ilişkileri, göç bağlantısı üzerinden kuruldu.

Değişim programları ve burslar sürdürülüyor.

Topluluk dernekleri, dil ve kültür etkinlikleri düzenliyor.

Japonya’nın yurt dışı iş birliği programları bu bağları kullanıyor.

Türkiye ile ilişkinin farklı bir örneği için Türkiye Japonya 1924 dostluk antlaşması dosyası okunabilir.