Yosegi Zaiku: Hakone Marketrisi, Desen Blokları ve Bilmece Kutuları

Yosegi zaiku, farklı ağaçların doğal renklerinden geometrik desenler oluşturan bir marketri tekniğidir. Merkezi, Kanagawa ilindeki Hakone bölgesidir.

Bu dosya, tekniğin nasıl işlediğini, bilmece kutularının mekaniğini ve geleneğin bugünkü durumunu anlatıyor.

Temel fikir

Desen, boya ile değil ağaçların kendi rengiyle oluşturulur.

Farklı türlerden ince çubuklar kesilir ve yan yana yapıştırılır.

Bu birleşim, kesitte geometrik bir desen verir.

Blok hâline gelen bu birleşimden ince tabakalar alınır.

Tabakalar, kutu ve tepsi yüzeylerine kaplanır.

Ağaç türleri

Renk yelpazesi, kullanılan ağaç türlerinden gelir.

Sarı tonlar için mürver ve kızılcık, beyaz için ıhlamur kullanılır.

Kahverengi ve siyaha yakın tonlar için ceviz ve kuzu ağacı tercih edilir.

Kırmızımsı tonlar için kiraz ve çeşitli sert ağaçlar kullanılır.

Hakone çevresindeki ormanların tür çeşitliliği, bu geleneğin burada gelişmesinin nedenidir.

Blok yapımı

Önce çubuklar belirli açılarda kesilir. Üçgen, eşkenar dörtgen ve altıgen kesitler yaygındır.

Çubuklar bir desen dizilimine göre yapıştırılır ve sıkıştırılır.

Elde edilen küçük blok, tekrar kesilip başka bloklarla birleştirilir.

Bu kademeli birleştirme, karmaşık desenlerin oluşmasını sağlar.

Bir blok, onlarca hatta yüzlerce parçadan oluşabilir.

Tabaka alma

Blok, özel bir rende ile çok ince tabakalar hâlinde soyulur.

Tabaka kalınlığı bir milimetrenin altına iner.

Bu incelik, tabakanın kavisli yüzeylere sarılmasını mümkün kılar.

Rende işi, bloğun düz ve nemin dengeli olmasını gerektirir.

Alınan tabakalar preslenerek düzleştirilir.

Kalın kesilmiş bloklardan doğrudan katı ürün de üretilir. Bu yöntemde desen, nesnenin gövdesinde yer alır.

Desen dağarcığı

Kullanılan desenler, tekstil ve mimarideki geleneksel motiflerle ortaktır.

Asanoha adı verilen kenevir yaprağı deseni, altıgen bir ızgaraya dayanır.

Ichimatsu deseni, dama tahtası düzenindedir.

Seigaiha, üst üste binen yarım daire dizileriyle dalga görünümü verir.

Kikkō, kaplumbağa kabuğunu andıran altıgen düzendir.

Bu ortak dağarcık, aynı motiflerin farklı malzemelerde nasıl karşılık bulduğunu gösterir. Dokumadaki karşılığı için nishijin ori dokuması dosyası okunabilir.

Aletler

Rende, işin en belirleyici aletidir. Ağzı düzenli bilenir ve açısı korunur.

Kesim için ince testere ve gönye kullanılır.

Yapıştırma sırasında ahşap mengeneler ve kama sistemleri kullanılır.

Metal mengene, ahşabı ezdiği için tercih edilmez.

Aletlerin bakımı, işin günlük rutininin parçasıdır.

Ürünler

En bilinen ürün, kapaklı kutulardır.

Tepsi, kalem kutusu, ayna sırtı ve küçük mobilya parçaları da üretilir.

Bilmece kutuları, bölgenin en tanınan ürünüdür.

Ayrıca kaydırmalı panolar ve dekoratif kaplamalar yapılır.

Ürünler, hem gündelik kullanım hem hediyelik olarak satılır.

Bilmece kutuları

Bilmece kutusu, belirli sırayla kaydırılan panellerle açılır.

Panel sayısı ve hareket sayısı, kutunun zorluk derecesini belirler.

Dört hareketle açılan basit modeller ile yüzlerce hareket gerektiren modeller vardır.

Mekanizma, iç çerçevedeki kilit dillerinin sırayla serbest kalmasına dayanır.

Kutular tümüyle ahşaptır ve metal parça içermez.

Nem değişimi ahşabı genleştirir. Bu nedenle sıkışan kutular, ortam nemi dengelendiğinde yeniden çalışır.

Tarihsel gelişim

Teknik, on dokuzuncu yüzyılın ortasında Hakone çevresinde geliştirildi.

Bölge, Tokyo ile Kyoto arasındaki ana yol üzerindeydi ve yolcu trafiği yüksekti.

Kaplıca kasabalarına gelen ziyaretçiler, ürünleri hatıra olarak satın aldı.

Bu talep, üretimin ölçeklenmesini sağladı.

Yirminci yüzyılda ürünler yurt dışına da ihraç edildi.

Bugünkü atölyeler

Üretim, Hakone ve Odawara çevresindeki atölyelerde sürüyor.

Atölye sayısı azalmış durumda ve usta yaşı yüksek.

Bazı atölyeler ziyarete açık ve rende işlemini gösteriyor.

Deneme atölyelerinde ziyaretçiler küçük bir tabaka kaplama işi yapabiliyor.

Gelenek, geleneksel el sanatı statüsünde kayıtlı.

Malzeme sorunu

Kullanılan ağaç türlerinin bir bölümü artık yerel ormanlardan yeterli miktarda sağlanamıyor.

Bazı türler için ithalat gerekiyor ve maliyet yükseliyor.

Boyanmış ahşap kullanımı, doğal renk ilkesinden ayrıldığı için tercih edilmiyor.

Atölyeler, uzun süreli kereste stoklarıyla çalışıyor.

Orman yönetimiyle ilişki için satoyama peyzajı dosyası okunabilir.

Bakım

Ürünler kuru ve serin ortamda saklanır.

Doğrudan güneş, ahşabın rengini soldurur ve desen karşıtlığını azaltır.

Su ve nemli bez kullanılmaz. Kuru bezle silmek yeterlidir.

Sıkışan bilmece kutuları zorlanmaz. Ortam nemi değiştikçe hareket serbestleşir.

Yüzeye vernik uygulanmışsa cila ürünü kullanılmaz.

Satın alırken

El yapımı ürünlerde desen hizası ve tabaka kalınlığı düzgündür.

Makine baskısı desenli ürünler de satılır ve fiyatı belirgin biçimde düşüktür.

Kutunun altında atölye adı ya da mührü bulunur.

Hareket sayısı, bilmece kutularında etikette belirtilir.

Ahşap işçiliğinin başka bir kolu için kokeshi ve ahşap oyuncak dosyası karşılaştırma sağlar.

Bölgeyi ziyaret

Hakone, Tokyo’dan trenle yaklaşık iki saat uzaklıkta.

Bölge kaplıcaları ve göl çevresiyle biliniyor.

Marketri atölyeleri ve müzeler, göl çevresindeki güzergâh üzerinde bulunuyor.

Kaplıca kullanımı için onsen adabı ve kaplıca jeolojisi dosyası pratik bilgi veriyor.

Atölyelerin çoğu hafta içi açık ve gösterim saatleri sınırlı. Ziyaret öncesinde takvim kontrol edilmeli.

Ürünler, bölgedeki istasyon dükkânlarında da satılıyor ancak atölyeden alım, üretim biçimini sormaya imkân veriyor.